De oudste yogaschool van Nederland vierde gisteren zijn vijftigste verjaardag. Fred van Beek opende in 1961 zijn yogastudio in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Maar sinds wanneer bestaat yoga werkelijk in Nederland? Een kijkje in de archieven.

Met enige bombarie (MHOOM, 18-5-2011) werd gisteren gevierd dat de Yogastudio van Fred van Beek vijftig jaar bestaat. Hiermee zou het de oudste studio van Nederland zijn.

Yoga in Nederland
Lange tijd is yoga nauw verbonden geweest met de Theosofische beweging. Al in 1907 wordt in een rubriek over theosofie in het Algemeen Handelsblad gezinspeeld op de komst van yogascholen naar Nederland. Katherine Tingley, in die tijd leider van de theosofie-beweging, brengt een bezoek aan Engeland om daar scholen voor Raja-yoga te openen:

"Het is haar plan ook hier in de toekomst Râja Yoga Scholen te vestigen, in denzelfden geest als die in Engeland en die in Point Loma te Californië." (Algemeen Handelsblad, 20-08-1907)

De eerste yoga-studio in Nederland
Het is ditzelfde Point Loma, dat in de jaren 'tien en 'twintig regelmatig als voorbeeld wordt genoemd in de Theosofische rubriek. Mogelijk heeft deze lokatie, en waarschijnlijk ook die in Engeland, een aantrekkingskracht: een enkeling zal zijn yoga-neus achterna gereisd zijn, en onderricht ontvangen hebben. Het is vanzelfsprekend dat de kersverse yogi deze kennis bij terugkomst in Nederland wilde delen.

Dit blijkt in de kranten. Al in 1922 is een advertentie te vinden waarin yoga als geneeskunst in Nederland wordt gepromoot. Op de Amsterdamse Prinsengracht 77 bevindt zich een "Hatha Yoga Zelfgeneesinrichting" waar mensen op het spreekuur langs kunnen komen. Ook ernstig zieke patiënten zouden er baat hebben bij yoga:

"Door toepassing van de leer der Hatha Yoga kan ieder tot genezing komen! Onderricht ter behandeling van ernstige en ongeneeslijk verklaarde patiënten geschiedt dagelijks, terwijl voor lichtere ziektegevallen de lessen driemaal per week noodig geacht worden. (...)" (Het Vaderland, 18-07-1922)

Yoga als populaire bewegingsvorm
Yoga blijft tot in de jaren vijftig nauw verbonden met de Theosofische beweging, en ook krantenberichten onderstrepen dit. Vooral in de betreffende rubriek krijgt yoga een plek, of in de marge voor uitheemse curiosa. Zoals een bericht uit 1934:

"Twee Indische globetrotters (...) zijn op hun reis in Ottawa terecht gekomen. Ze vertelden dat ze in Tibet 260 yoga-philosophen aantroffen, die ieder meer dan 200 jaar oud waren. De Indiërs zijn zelf ook volgelingen van yoga en verklaren dat het eenige doel van hun wereldreis is, vrienden te maken."  (Het Vaderland, 25-12-1934)

Pas vanaf de jaren vijftig wordt yoga als bewegingsvorm populair onder een groter publiek. Wederom zijn het spirituele heilzoekers die het als souvenir meebrengen vanuit met name India. Met name de stad Rishikesh krijgt een grote aantrekkingskracht, bijvoorbeeld op de bandleden van de Beatles.

Het zijn iconen en goeroes die yoga in de jaren 'zestig naar het Westen brengen. Met de populariteit neemt de behoefte aan structureel onderricht toe, in Nederland vooral in Amsterdam. Yogascholen groeien eind jaren zestig als paddestoelen uit de grond. Het pand aan Prinsengracht 77 had inmiddels een andere bestemming.

Fred van Beek was de explosie voor, door al in 1961 zijn studio te openen. Hiermee bestaat hij waarschijnlijk het langst. Maar de allereerste, dat was hij niet...